Jednym z niewątpliwych plusów systemu Wampir: Maskarada jak i pozostałych gier z serii World of Darkness jest fakt, iż zostały one osadzone przez swych twórców w otaczającej nas rzeczywistości. Nie tylko pomaga to Narratorom w przedstawianiu graczom realiów, w jakich egzystują ich bohaterowie, ale także (a raczej przede wszystkim) dzięki temu gracze mogą skoncentrować się na wewnętrznym rozwoju swojej postaci, nie będąc zmuszonym do poświęcania większości uwagi prawidłom rządzącym w fantastycznym universum, w którym toczy się gra, jak ma to miejsce w przypadku tak wielu systemów RPG.

Jednak nawet pomimo podobieństw, jakie łączą świat Wampira z naszą codziennością, wiele różni Świat Mroku od tego, w którym nam przyszło żyć. Dla wszystkich Narratorów pragnących wzbogacić świat swoich kronik, wydano Świat Mroku, Drugą Edycję. Choć tytuł dodatku może sugerować, że jest on podręcznikiem przeznaczonym do użytku w dowolnym systemie z serii WoD, jego zawartość skierowana jest do Narratorów prowadzących sagę Wampira: Maskarady. Choć część zawartych w nim informacji niewątpliwie przydać się może osobom prowadzącym Maga lub Wilkołaka, Świat Mroku... opisuje rzeczywistość widzianą oczami nieumarłych władców nocy.

Podręcznik podzielony jest na dziesięć rozdziałów, co dziwne, w odróżnieniu od większości produktów White Wolfa nie zawiera ani wstępu, ani indeksu, który mógłby ułatwić poszukiwanie potrzebnej w danym momencie informacji.

Rozdział pierwszy, Ojczyzna Odwagi: Ameryka Północna Nocą opisuje (przynajmniej teoretycznie) znaczną część kontynentu północnoamerykańskiego. Z jakichś przyczyn autor rozdziału, Richard Dansky, Amerykę Północną ograniczył jedynie do Stanów Zjednoczonych i Kanady, ignorując zupełnie Meksyk (opisany w rozdziale poświęconym Ameryce Południowej).

  Zresztą nawet te dwa kraje opisane zostały dość pobieżnie, na temat poszczególnych stanów czy regionów geograficznych przedstawione zostały jedynie zdawkowe informacje, mieszczące się w jednym akapicie.

Nieco więcej uwagi poświęcono dwóm miastom - Nowemu Jorkowi i Kingston. Niestety, zamiast przedstawić najważniejsze punkty metropolii, czy może kilka pomysłów na rozgrywające się w nich przygody, znaczną część miejsca poświęcono na zaprezentowanie przykładowych postaci zamieszkujących największe miasto Wschodniego Wybrzeża i dawną stolicę Kanady. Paradoksalnie, najciekawsza rzecz, jakiej można się dowiedzieć z tej części podręcznika, została umieszczona niejako mimochodem i na marginesie - SchreckNET, nosferacki projekt stworzenia międzynarodowej sieci wymiany informacji pomiędzy członkami klanu, jest pomysłem conajmniej interesującym. Rozdział ilustrują prace Jasona Brubakera, i choć niektóre z nich wydają się być wręcz zalewane przez wszechogarniającą czerń, moim zdaniem znakomicie oddają one charakterystyczny dla Wampira, posępny nastrój.

Rozdział drugi, Karaiby Mroku, przybliża czytelnikowi unikalną specyfikę gorącego archipelagu, który rządzi się własnymi prawami, umożliwiającymi pokojową (no, prawie) koegzystencję członkom Camarilli, Sabatu, jak i klanom niezależnym i grupom Anarchistów. Autorzy, Ben Chessell i Alex Hammond niezwykle pobieżnie opisali zarówno specyfikę Karaibów, jak i panujące na nich zwyczaje, tak ludzkie, jak i społeczności wampirów. Poza zdawkowymi informacjami na temat Łowców i Magów nie znajdujemy tu praktycznie żadnych wiadomości o innych niż wampiry nadnaturalnych mieszkańcach wysp, zdumiewająco niewiele dowiemy się także na temat voodoo, temu przynajmniej zagadnieniu mogli autorzy poświęcić nieco więcej miejsca. Jeszcze tylko opis trójki przykładowych mieszkańców wysp, kilka stereotypowych pomysłów na przygody, i równie dobrze możemy zapomnieć o tym, że lekturę tej części podręcznika mamy już za sobą. Jedynym plusem rozdziału są ilustracje. Pia Guerraznakomicie operuje tuszem, wydobywając z ostrych, kontrastowych światłocieni niesamowity klimat, i nadając rysowanym przez siebie postaciom swoisty rys drapieżności.

Rozdział trzeci, El Baile de Sangre: Ameryka Środkowa i Południowa zawiera informacje dotyczące licznych państw latynoamerykańskich i zamieszkujących je Kainitów. James Moore przedstawia czytelnikowi wyczerpujące (na miarę możliwości, rzecz jasna) szkice dotyczące geografii i sytuacji geopolitycznej poszczególnych krajów, jak i wampirzych klanów i linii krwi, których przedstawiciele uczynili z Ameryki Łacińskiej swoje schronienie. Pomimo jednak obfitości przedstawionych wiadomości, ten rozdział nie wzbudził jakoś mojego zachwytu, a to za sprawą ozdabiających tekst ilustracji. Eric Lacombe nigdy nie należał do moich ulubionych rysowników pracujących dla White Wolfa, także i tym razem jego dość charakterystyczny styl raczej odstręczał mnie od lektury.

Nienajlepsze wrażenie, jakie pozostawiły we mnie prace Lacomba, rozwiało się momentalnie przy lekturze następnej części podręcznika. Rozdział czwarty, Wyspy Brytyjskie bez wątpienia stanowi najlepszy fragment całego dodatku. Napisany przez Graeme Davis (lub Davisa - imię nie daje niestety pewności co do płci autora), zilustrowany przez Rona Spencera, mógłby być wzorem dla pozostałych autorów odpowiedzialnych za powstanie Świata Mroku, Drugiej Edycji.

Na wstępie poznajemy geografię Wysp Brytyjskich i ich historię, od starożytności aż po czasy współczesne. Następnie wyczerpująco opisana została Trzoda - śmiertelni mieszkańcy Brytanii, stanowiący pożywienie dla zamieszkujących wyspy Kainitów; poruszono także kwestię transportu (od lewostronnego ruchu ulicznego poczynając, po system kolei i metra). Szczegółowo przedstawiona została aktualna sytuacja polityczna Rodziny, poszczególne lenna Brytanii, jak i relacje między zamieszkującymi wyspy klanami. Nie zabrakło także opisu najważniejszych w Anglii Kainitów (i jednego Lupina), również historia legendarnego Kuby Rozpruwacza znalazła swoje miejsce w tej części podręcznika. Jedynym mankamentem tego rozdziału jest niemal kompletny brak jakichkolwiek informacji o innych nadnaturalnych stworzeniach zamieszkujących Wyspy Brytyjskie. A przecież to właśnie tu odprawiali swe rytuały druidzi, to na brytyjskich wrzosowiskach narodziły się opowieści o istotach faerie,to stąd wywodzą się wilkołaki Fianna. Choćby kilka słów o każdym z tych elementów światomrokowej Brytanii mogłoby znacznie wzbogacić ten rozdział, choć i bez tego stanowi on ozdobę podręcznika.

Rozdział piąty, Baśnie Starego Lądu: Europa Nocą, potencjalnie mógłby być jednym z najbardziej interesujących w całym podręczniku - wszak to właśnie tu wzięły swój początek legendy o wampirach, to z Europy wywodzi się większość wampirzych klanów. Niestety autorka, Deena McKinney przejawia typową dla Amerykanów niefrasobliwość przy opisywaniu Europy. Momentami można odnieść wrażenie, że nie pisze ona o kontynencie podzielonym na wiele państw, lecz o jednym kraju, będącym cudacznym amalgamatem różnych tradycji i kultur ("Picie napojów wyskokowych w lokalnych barach czy restauracjach jest popularnym sposobem spędzania wolnego czasu w małych miasteczkach jak i dużych miastach." - czytamy we wstępie). Opisy klanów Europy nie wykraczają poza utarte stereotypy, także informacje o poszczególnych państwach kontynentu wydają się być niczym innym jak wyciągiem z turystycznego przewodnika, podlanym nieco wampirzym sosem (czy raczej krwią). Rozdział zawiera także informacje na temat kilkorga potężnych Kainitów zamieszkujących Europę, jak i garść pomysłów na przygody.

Rozdział szósty, Wichry Pustyni: Arabia Nocą przedstawia czytelnikowi fascynujący świat islamu, i zamieszkujących go potomków Kaina. Lucien Soulban wykonał kawał dobrej roboty, okraszony dodatkowo niesamowitymi akwarelami E. Allena Smitha. Czytając tę część podręcznika w każdym zdaniu niemal namacalnie wyczuwa się różnice dzielące wampiry Arabii od reszty członków Rodziny. Czytelnikom nie obeznanym z arabską kulturą przybliżono na wstępie najważniejsze dogmaty islamu, ciekawy jest także leksykon, dzięki któremu czytelnik może poznać nazwy, jakie w tej części świata nadane zostały poszczególnym klanom, jak również innym mieszkańcom Świata Mroku. Dalsza część rozdziału opisuje klany zamieszkujące Arabię i różnice, jakie dzielą ich od ich odpowiedników z pozostałych części świata; magów, zmiennokształtnych i inne nadnaturalne stwory Arabii; przedstawiono także geografię i strukturę polityczną (z punktu widzenia wampirów, rzecz jasna) ArabiiSaudyjskiej, jak również najznamienitszych członków Rodziny, sprawujących w niej rządy. Całość jest więcej niż interesująca, szkoda tylko że autor ograniczył się jedynie do Arabii Saudyjskiej, ignorując zupełnie pozostałe kraje arabskie.

Rozdział siódmy, Zapomniane Królestwo: Egipt, przenosi czytelnika na piaszczyste brzegi Nilu, do krainy faraonów, piramid i Sfinksa. James Ester przedstawia nam historię tego starożytnego królestwa, od legendarnych walk pomiędzy Setem a Ozyrysem, aż po dzień dzisiejszy; jego geografię i kilka słów o mieszkających w nim wampirzych klanach. Nie zapomniano także o innych mieszkańcach Egiptu - Łowcach, Magach, Arcanum, choć zdumiewa brak jakiejkolwiek wzmianki o zmiennokształtnych - a przecież to właśnie znad Nilu wywodzi się plemię Milczących Wędrowców, jak i niektóre z plemion Bastetów. Zabrakło także choćby podstawowych informacji na temat mumii; i choć nie są one być może specjalnie popularnym elementem universum Świata Mroku, pisząc o Egipcie wypadałoby napisać o nich przynajmniej kilka zdań. Rozdział zawiera też (jakże by inaczej) opis kilkorga egipskich Kainitów, w tym Mukhtar Beja - księcia Kairu. Na zakończenie otrzymujemy jeszcze kilka pomysłówna przygody rozgrywające się w Egipcie, i krótką bibliografię. Ale tym, co w całym rozdziale jest najlepsze (poza kapitalnymi ilustracjami Dennisa Calero) są porozrzucane po tekście ramki, w których znaleźć możemy znakomite wątki dla przygód rozgrywających się wśród piasków Egiptu - klasztor prawosławnych Łowców u stóp góry Synaj; legendy o drugim Mieście, Cyklu Lilth czy ocalałych potomkach Kapadocjusza.

Kolejny, ósmy rozdział, Afryka: Czarny Kontynent zabiera nas dalej na południe, wprost ku parnym dżunglom i rozległym sawannom. Niestety autor tej części podręcznika, Angel McCoy mógł bardziej postarać się opisując czytelnikom tajemnice Czarnego Lądu. Na temat poszczególnych regionów kontynentu nie dowiadujemy się niczego poza najbardziej oczywistymi faktami ("Afryka południowa znana jest z jej kopalni złota i diamentów."), na dobrą sprawę nie ułatwiającymi w najmniejszym stopniu prowadzenia przygód, których akcja miałaby rozgrywać się w Afryce; także informacje o poszczególnych klanach w tej części świata ograniczają się do kilkuzdaniowych ogólników.

Znacznie więcej miejsca poświęcono opisaniu kilkorga z członków afrykańskiej Rodziny, zrówno urodzonych i Przeistoczonych na kontynencie, jak i przybyszy z innych części świata. Poza tym rozdział zawiera skrótowe wiadomości na temat innych nadnaturalnych mieszkańców Afryki w Świecie Mroku, oraz garść pomysłów na przygody. Całość zilustrował Larry MacDougal, i być może niechęć do stylu jego prac niekorzystnie wpływa na moją ocenę tej części podręcznika.

Wschód od zawsze pociągał, a jednocześnie przerażał tak śmiertelników, jak i potomków Kaina. Dziewiąty rozdział dodatku, Obcy: Rodzina Azji przybliża czytelnikowi fascynujący świat Orientu, ograniczony niestety wyłącznie do Chin i Japonii. Napisany przez Marka Cenczyka i ozdobiony ilustracjami Antony'ego Hightowera, nieustannie sprawiał na mnie wrażenie, jakby czegoś w nim brakowało. Nie chodzi mi tu wyłącznie o brak informacji o pozostałych krajach kontynentu (jakie możliwosci stwarzałoby choćby opisanie kulturowej, religijnej i etnicznej mozaiki Indii), ale o coś jeszcze - zbyt wiele kwestii zostało niedopowiedzianych lub zgoła pominiętych. Informacje o przedstawicielach zachodnich klanów są w miarę dobrze przedstawione, jednak żadną miarą nie da się tego powiedzieć na temat wiadomości o rdzennych wampirach Azji, nie wspominając już o innych nadnaturalnych stworzeniach mieszkających na Dalekim Wschodzie. Dopiero na samym końcu rozdziału wszystkie wątpliwości, jakie mógłby mieć czytelnik zostają wyjaśnione w najbardziej brutalny z możliwych sposobów - pod nagłowkiem Co Ma Nadejść / Bezwstydny Cios czytamy: "Członkowie Rodziny Orientu są zbyt liczni i zróżnicowani, by wszystkich wymienić w tym krótkim opisie. W celu uzyskania bliższych informacjo dotyczących tych tajemniczych wampirów odwołaj się do podręcznika White Wolf Wampir: Rodzina Wschodu." Bezwstydny cios - zaiste, trudno o trafniejsze określenie.

Ostatni z rozdziałów, Australia Nocą, ukazuje wizję tej największej na świecie wyspy (czy też najmniejszego kontynentu) w realiach światomrokowych. Odkryta przez Europejczyków niewiele ponad dwa wieki temu, ma najmłodszą i najmniej liczną populację wampirów ze wszystkich kontynentów. Skolonizowana przez szóstkę brytyjskich Kainitów pod koniec XVIII wieku, dziś jest podzielona między Camarillę i Sabat, pewne wpływy zdołali w tym regionie zdobyć również Anarchiści. 
            Rozdział dokładnie opisuje historię i geografię Australii, jej wampirzych mieszkańców, jak również szczegółowe charakterystyki książąt dwóch najważniejszych miast - Sydney i Melbourne.

Gdybym miał pokusić się o wystawienie podrecznikowi oceny, obawiam się, że Świat Mroku, Druga Edycja nie otrzymałby zbyt wysokiej noty. I to z kilku powodów. Po pierwsze, wbrew pozorom, tylko pozornie jest on pełen informacji przydatnych w grze. Przy uważnej lekturze znaczna część z nich okazuje się być oklepanymi ogólnikami, lub, popadając w drugą skrajność - równie zbytecznymi szczegółami (w końcu po co komu dokładne charakterystyki księcia takiego czy innego miasta?). Zresztą, biorąc pod uwagę statyczną naturę Kainitów, jest niezwykle mało prawdopodobne, by którykolwiek z nich zechciał opuścić ojczysty kraj, a nawet jeśli, z pewnością nie tułałby się po całym swiecie. Tego typu dodatek bardziej przydatny mógłby być np. w Zewie Cthulhu, gdzie Badacze zgłębiający mroczne tajemnice mają tendencje do podróżowania z jednego końca mapy na drugi.

Kolejną kwestią, o której wspomnieć należy, jest tłumaczenie. Odpowiedzialna za nie Aleksandra Antczak bez wątpienia dokonała tłumaczenia rzetelnego i poprawnego językowo, niestety nie zadała sobie trudu, by zadbać o jego zgodność z opublikowanymi wcześniej podręcznikami do Wampira: Maskarady. I tak na przykład, podczas gdy w podręczniku podstawowym nazwę Atrybutu (Stamina) przetłumaczono jako Wytrzymałość, a Dyscypliny (Fortitude) jako Odporność, tutaj mamy tłumaczenie dokładnie odwrotne. Przydomek klanu Tzimisce (Fiends) w Przewodniku Gracza: Sabat przełożono jako Diabły, w tym zaś dodatku z uporem godnym lepszej sprawy są oni nazywani Fanatykami (!). Zresztą autorka przekładu nie zachowuje nawet konsekwencji w tłumaczeniu i odmianie nazw własnych, i ten sam bohater raz określany jest jako Ventr, na następnej stronie jako Ventru, a kilka akapitów dalej - Ventrue.

Jest jednak coś, co w dodatku Świat Mroku, Druga Edycja zasługuje na pochwałę i najwyższe noty - ilustracje. Nawet nie same ilustracje, bo te prezentują bardzo różny poziom i odmienne style, co układ graficzny podręcznika. Recenzując Podręcznik Gracza do Wampira pisałem o wrażeniu chaosu i bezładu, jakie wywierało przemieszanie ilustracji o diametralnie odmiennych stylach i estetyce - tutaj, mimo iż prace poszczególnych rysowników także znacznie różnią się od siebie stylem i techniką wykonania, o jakimkolwiek chaosie nie może być mowy. Układ: jeden rozdział - jeden rysownik nie tylko wprowadza porządek, ale sprawia także, że kolejne części podręcznika mają swój własny, niepowtarzalny klimat. (Podobny układ został również z powodzeniem zastosowany w serii dodatków do Wampira: Mrocznych Wieków, Libellus Sanguinis.)

Podsumowując, mimo iż Świat Mroku, Druga Edycja zawiera przynajmniej kilka interesujących pomysłów, kupno tego podręcznika polecałbym jedynie najgorliwszym miłośnikom Wampira: Maskarady. Ogólnie znikoma przydatność, w połączeniu z nienajlepszym tłumaczeniem sprawia, że w moich oczach dodatek ten zasługuje na ocenę najwyżej dostateczną. Chociaż z drugiej strony, biorąc pod uwagę nikłą ilość podręczników do Wampira, jakie ukazały się na polskim rynku, może należałoby spojrzeć nań nieco łaskawszym okiem?

Świat Mroku, Druga Edycja
1996, 1999 White Wolf Inc.

Artykuł pochodzi z magazynu internetowego Incubus.