I Wojna Światowa
Ostatnia aktualizacja: 6 listopada 2004
I Wojna Światowa (1914-18), wojna między państwami ententy - Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Japonią i Serbią, do których dołączyły później Włochy (1915), Portugalia i Rumunia (1916), Stany Zjednoczone i Grecja (1917), a państwami centralnymi - Niemcami, Austro-Węgrami, osmańską Turcją i Bułgarią (od 1915). Dwiema głównymi przyczynami wojny były: obawa przed kolonialnymi aspiracjami Niemiec oraz napięcia w Europie, wynikające ze zmienności sojuszy politycznych i propagandy nacjonalistycznej, silnej zwłaszcza w państwach bałkańskich. Istniało sześć głównych teatrów działań wojennych. Dla frontu zachodniego charakterystyczna była tzw. wojna pozycyjna, w której obie strony wierzyły, iż przewaga liczebna pozwoli na odniesienie ostatecznego zwycięstwa, mimo zwiększonej siły obrony, wyposażonej w zmechanizowany sprzęt bojowy. Wojna lotnicza, będąca dopiero w stadium zalążkowym, polegała głównie na walkach samolotów w powietrzu. Na froncie wschodnim początkowa ofensywa Rosjan przyniosła im klęskę pod Tannenbergiem (1914). Ponieważ Turcja także zaatakowała Rosję, w 1915 podjęto odciążającą wyprawę na Dardanele (gallipolijska operacja), nie przyniosła ona jednak powodzenia. Przejściowe sukcesy Rosjan w walkach z wojskami Austro-Węgier przerodziły się w klęskę (1917), która zbiegła się z wybuchem rewolucji rosyjskiej. Podjęcie kampanii mezopotamskiej zostało podyktowane koniecznością ochrony instalacji naftowych i dążeniem do opanowania kresowych obszarów imperium osmańskiego. W 1917 Brytyjczycy, wspierani przez arabskie powstanie, odnieśli sukcesy w walce z Turkami na terytorium Palestyny. Po przystąpieniu Włoch do wojny po stronie aliantów doszło w północno-wschodniej części Italii do długotrwałej i niepomyślnej kampanii przeciwko Austro-Węgrom, zakończonej sukcesem dopiero jesienią 1918. Operacje przeciwko niemieckim posiadłościom kolonialnym w Afryce i na Pacyfiku wymagały mniejszegowysiłku. Na morzu doszło tylko do jednego poważnego starcia, jakim była nie rozstrzygnięta bitwa jutlandzka (1916). Według ostrożnych ocen liczbę ofiar wojny szacuje się na 10 mln zabitych i 20 mln rannych. Po podpisaniu zawieszenia broni, warunki pokoju zostały ustalone w wersalskim traktacie pokojowym.
|