Wielu ludziom wydaje się, że wypełnia się znacznie większa część proroctw i wróżb, niż ma to miejsce. Złudzenie to powstaje na skutek tego, że ludzie:

- pamiętają - nieistotne statystycznie - nieliczne przepowiednie, które się sprawdziły i zapominają - znacznie liczniejsze - przepowiednie, które okazały się fałszem; np. po zaistnieniu jakiegoś zdarzenia, przypominają sobie tylko przepowiednie lub ich części, które - wg ich interpretacji - to zdarzenie zapowiedziały; nie przypominają sobie - znacznie liczniejszych - wróżb i proroctw, które okazały się fałszywe; np. ludzie relatywnie szybko zapominają o swoich przeczuciach czy fantazjach sennych, gdy te okażą się fałszywe, zaś długo rozpamiętują - znacznie mniej liczne - przeczucia i "sny", które - wg nich - się sprawdziły; dzieje się tak, ponieważ dostęp do ludzkiej pamięci następuje przez skojarzenia, ponieważ ludzie dążą do tego, by być uważanymi za wartościowych i, ponieważ poczucie znajomości przyszłych wydarzeń zaspokaja motyw bezpieczeństwa;

- interpretują "wieloznaczności" i symbole przepowiedni tak, by pasowały do zaistniałych zdarzeń [1]; np. interpretatorzy chcący przekonać, że Nostradamus przewidział Rewolucję Październikową czytają: De gent esclave jako: "z narodu słowiańskiego", chcący przekonać, że przewidział Rewolucję Francuską, jako: "z narodu niewolniczego"; np. chcący przekonać, że Nostradamus przewidział pożar Londynu w 1666 r., interpretują: dwadzieścia trzy sześć, nie np. jako 2036 r., ale - na zasadzie: (20 x 3 + 6) + 1000 - jako 1666 r.;

- przytaczają "przepowiednie", które są tekstami powstałymi po zaistnieniu niby-przewidzianego zdarzenia; np. pomijają fakt, że spełnienie się przepowiedni przedstawionych w dziełach np.: Homera, Szekspira, czy w Biblii,  jest tylko literacką fikcją, napisaną setki lat po zaistnieniu danego wydarzenia; analogicznie tzw. przepowiednie czarownika Merlina czy wieszczki Sybilli, które niby-spełniły się, są zapisami średniowiecznych pisarzy, którzy żyli po ich "wypełnieniu się", nie zaś tekstami starożytnych jasnowidzów; np. Nennius - ok. 800 r. - pisał, że Merlin przepowiedział to co się do tej pory wydarzyło oraz: podbój Brytanii przez Brytów, ponieważ w tym okresie wydawało się to prawdopodobne; zaś Geoffrey z Monmouth - w XII w. - że Merlin przewidział ostateczną klęskę Brytów, gdyż w tym okresie było już wiadomo, że sascy najeźdźcy pozostaną w Anglii;   

- wierzą w teksty i przemowy propagandowe, w których - wbrew prawdzie - głoszone jest, że przepowiednie sprawdzają się; np. wiele sekt głosi - niezgodnie z prawdą - że spełniają się proroctwa biblijne, by w ten sposób zwiększyć liczbę i zaangażowanie wyznawców [2]; np. w polityce stosowano propagandowe interpretacje przepowiedni, twierdząc, że wiele zapowiedzi się już sprawdziło, jak np. w okresie I wojny światowej odnośnie Centurii Nostradamusa (gdy Francuzi Demar-Latour i Graffont zapowiadali zwycięstwo Francji, a Niemcy Kneipf i Mayer triumf Niemiec); np. w wielu książkach i czasopismach New Age, głoszone jest fałszywie, że spełniły się czyjeś przepowiednie, by zintensyfikować zainteresowanie tekstem i zwiększyć ilość jego wykupionych egzemplarzy [3]; np. mormoni pamiętają, że założyciel ich związku wyznaniowego - Amerykanin Joseph Smith - w 1832 r. wyprorokował, iż w Południowej Karolinie rozpocznie się wojna domowa (co było do przewidzenia dla biorących pod rozwagę sytuację geopolityczną), ale zdecydowana większość z nich nie wie, że przeważająca ilość jego przepowiedni  okazała się fałszem, np. że wojna secesyjna rozprzestrzeni się na całą Ziemię, że zostaną zniesione rządy federalne, itp.

Idea przepowiedni i reakcji na nie, jest fałszywa, ponieważ zawiera sofizmaty (tzw. paradoksy). Np. skoro przepowiednia ostrzega przed czymś, co da się uniknąć, nie zawiera wizji przyszłości, o ile jej podmiot tego czegoś uniknie. Np. gdy osoba ostrzeżona o zagrożeniu wypadkiem, pozostanie w domu i wypadku uniknie, przepowiednia okaże się fałszywa, gdyż zagrożenie wypadkiem nie zaistnieje. Np. jasnowidz - w sztuce Moliera Dostojni współzalotnicy - powiedział Eryfilii co się stanie, jeżeli poślubi któregoś z dwóch zalotników; ona zaś spostrzegła, że: "ponieważ niemożebne jest abym zaślubiła obu, musi być chyba zapisane w niebie nie tylko to, co ma, ale i to, co nie ma się zdarzyć" - a (zgodnie z logiką:) sprzeczności nie mogą być jednocześnie prawdziwe. Równie irracjonalne bywały relatywnie często reakcje na określone proroctwa. Np. wielokrotnie, ludzie wierzący w przepowiednie, iż zbliża się koniec świata, rozdawali swe majątki, niebiorąc pod rozwagę faktu, że w wypadku zaistnienia końca świata, pieniądze i kosztowności nikomu się nie przydadzą. Zdarzyło się tak m.in. w 1843 r., gdy William Miller - farmer amerykański - obwieścił nastanie powtórnego przyjścia Chrystusa na Ziemię. Analogicznie było z reakcjami na przepowiednie millenarystów - wierzących, że Pan przybędzie po tysiącu lat od jakiegoś wydarzenia (np. urodzenia Jezusa zwanego Chrystusem, od jego śmierci, itp.).

Dla poznania przyszłości, wartość przepowiedni jest zaniedbywalna. Większość z nich jest "twierdzeniami" niepełnymi, tzn. brakuje w nich danych (np. terminów, nazw miejsc, nazwisk osób). Sprawdzają się "przypadkowo", in. "losowo"; lub pozornie, gdy po zaistnieniu zdarzenia, "dopasowuje się" fakty do mało konkretnych opisów. Z tych powodów, dla racjonalisty są bezużyteczne.

Odmiennymi od przepowiedni wizjami przyszłości są prognozy. Opiszę je w następnym odcinku, a w kolejnych przedstawię prognozy dla poszczególnych dziedzin cywilizacji.

Ave Atrydzi!

Poprzednia

Wskazana (przeze mnie) do przestudiowania literatura omawiająca zagadnienie [4]:

- Camp de L. Sprague i Catherine C.: Duchy, gwiazdy i czary. [analiza magii i parapsychologii, rozdz. IV o przepowiedniach; z propagandowym posłowiem J. Prokopiuka, błędnie odnoszącego się do parapsychologii]

- Cialdini Robert: Wywieranie wpływu na ludzi: teoria i praktyka. [omówienie mechanizmów psychicznych; m.in.: kultów końca świata, w Jonestown]

- Däniken Erich von: Objawienia. [analiza objawień i religii]

- Gordon Stuart: Księga oszustw. [leksykalny przegląd oszustw; m.in. przepowiadaczy]

- Podolski Cezary: Największe oszustwa i proroctwa Świadków Jehowy. [omówienie oszustw typowego środowiska proroczotwórczego; pozycja zawiera zaburzenia obiektywizmu = fałsze spowodowane wiarą katolicką]

- Randi James: Däniken i inni. 2 tomy (tytuł org. Flim Flam!...) [krytyka paranauki; m.in.: PSI, Rona Hubbarda i scientologii, przepowiedni Edgara Cayce, itp.]

   EMPIRIA:

1) zdobądźcie lub zróbcie  horoskopy indywidualne (wg daty z godziną i miejsca urodzenia) kilku waszych znajomych, członków rodziny; lub - jeżeli to niemożliwe - z "profesjonalnej" książki astrologicznej opisy ich znaków zodiaku (wg dni i miesięcy, bądź lat w horoskopie chińskim); zgromadźcie horoskopy osób, które znają się wzajemnie;

2) spytajcie się ww. osób: czy wierzą w poprawność "profesjonalnych" horoskopów - zapamiętajcie ich wypowiedzi;

3) odczytajcie ww. osobom horoskopy, twierdząc, że opisują inne osoby z ww. grona (zamieńcie przyporządkowanie: osoba - jej horoskop, na: osoba - innej horoskop) [zróbcie to bez oznak - werbalnych czy j. ciała - że kłamiecie];

4) zaobserwujcie reakcje, zapamiętajcie komentarze i opinie;

5) wyjawcie ww. osobom, że je oszukaliście i przedstawcie ponownie horoskopy, tym razem przyporządkowując je osobom dla których zostały wystawione;

6) zaobserwujcie reakcje, zapamiętajcie komentarze i opinie;

7) zapiszcie w notatniku to, co zaobserwowaliście (wypowiedzi osób w poszczególnych częściach eksperymentu i sposób ich zachowania, ich opinie co do zgodności horoskopów z faktami), spróbujcie wyciągnąć z empiryku wnioski i je również zapiszcie.

PS.:

 - Udogodnieniem w przeprowadzaniu ww. eksperymentu jest mechaniczne zapisywanie wypowiedzi badanych np. na kasecie magnetofonowej, bez ich wiedzy.

 - Empiryk można przeprowadzić z jedną grupą badanych - na zasadzie rozmów indywidualnych, a z drugą - na zasadzie spotkania całej grupy; i zaobserwować czy istnieje charakterystyczna różnica między opiniami i zachowaniem osób z obu grup.

---

PRZYPISY:

[1] - Aby przekonać się, jak różne i sprzeczne mogą potencjalnie być interpretacje symboli z przepowiedni, patrz np. Kopaliński Władysław: Słownik symboli.

[2] - Analogicznie postępują większe związki wyznaniowe, lecz w nich przywódcy nie przywiązują do przepowiedni, aż tak wielkiej wagi, co jest sprzężone z długotrwałością tych religii. Np. interpretacje proroctw - wg Świadków Jehowy - zawierają ostatnie rozdziały pozycji: Jak powstało życie? Przez ewolucję czy przez stwarzanie?, Twoja młodość: korzystaj z niej jak najlepiej. oraz broszura Czego wymaga od nas Bóg?. Np. protestanckie interpretacje proroctw zawierają m.in.: Polok Władysław: Czterej jeźdźcy apokalipsy. i Proroctwa Daniela a współczesność.; Godek Antoni: Apokalipsa. Np. katolickie przepowiednie zawierają m.in.: Proroctwo św. Malachiasza o następstwie papieży.; Ciaciuch Marian: Przepowiednie o papieżu Polaku Janie Pawle II.; Jongen H.: Tajemnica Fatimy.; Nowenna do Matki Bożej Fatimskiej.; Kowalska Faustyna s. błogosł.: Dzienniczek.; Majewski Alojzy ks.: Sługa Boża WandaMalczewska: Wizje-Przepowiednie-Upomnienia.[treść wszystkich ww. pozycji jest irracjonalna]

[3] - Taka psychiczna manipulacja stosowana jest m.in. w czasopismach: Wróżka., Gwiazdy mówią., Talizman., Faktor X. oraz - ze względu na modność tzw. New Age - pojawia się sporadycznie w większości czasopism kobiecych i dzienników. Na zasadach ww. psychomanipulacji wydano np. tzw. wydawnictwa zwarte: Eleonora: Kamienne proroctwo., Krzyżewski Tadeusz dr: Przepowiednie o losach Polski i świata do końca XX w., Płatek Piotr: Proroctwa dawne, przepowiednie współczesne.

[4] - Brak (przynajmniej w j. polskim) pozycji omawiających zjawisko przepowiedni od strony teoretycznej i w sposób obiektywny. "Może" powyższy artykuł, w pewnym stopniu, wypełni tą lukę. W związku z ww. podaję dane książek, z których kompilacji można skomponować pełny obraz zagadnienia. Żadna z wymienionych prac nie jest pozbawiona błędów i "sofistycznych chwytów erystycznych" - aby uzyskać poznanie prawdy, należy czytać krytycznie - jednak wymienione pozycje zawierają istotne informacje i mniej twierdzeń fałszywych niż pozostała, przestudiowana przeze mnie, literatura problemu.

Tekst pochodzi ze strony GKK Schron